„Ojciec bywa porównywany do słońca, które ogrzewając ziemię, czyni ją zdolną do wydawania plonów, pobudza ono stale rośliny do rozwoju a właściwy rozwój nagradza życiodajnymi promieniami…” (K. Pospiszyl) Wiodącą rolę w procesie wychowania dziecka przypisuje się rodzinie, zarówno ojcu, jak i matce, którzy na poziomie oddziaływań zamierzonych i niezamierzonych starają się w nim uczestniczyć. Każde dziecko w sposób szczególny i na swój indywidualny sposób potrzebuje obecności obojga rodziców, osób „znaczących” w jego życiu, wywierających głęboki wpływ na rozwój. Postacią taką w szczególny sposób jest ojciec. Wychowawcza funkcja ojca, z uwagi na wpływ jaki wywiera na życie swego dziecka, syna czy córki, nie powinna się zmniejszać, ale ulegać niezbędnym przekształceniom – przekształceniom prowadzącym do obecności ojca w życiu dziecka od samego początku, już od okresu prenatalnego. Ciągłe zmiany, jak zauważa K. Pospiszyl stanowią dla ojca szansę pełnienia w lepszy sposób jego rodzicielskiej funkcji.

Ojciec obecny i świadomy

Na zachodzie pojawił się trend obecnego i świadomego ojca – mężczyźni aktywnie angażują się w wychowanie swojego dziecka, już od momentu swojego poczęcia. Dodatkowo, pojawiło się wiele ogólnoświatowych inicjatyw i akcji, które wspierają uczestniczenie ojca w wychowaniu potomstwa. W naszym kraju również „nowe ojcostwo” zaczyna się rozwijać – za dowód posłużyć może otwarta w 2009 roku szkoła dla ojców „Super tata”. K. Fijałkowski zauważa także coraz częstszy udział ojców w porodzie, co nazywa mianem odkrywania ojcostwa.

Znaczenie ojca w strukturze rodziny

Każdy mężczyzna stający się ojcem jest swego rodzaju stwórcą, dlatego też spoczywać powinien na nim obowiązek (ciężar) nie tylko spłodzenia, ale również pielęgnowania i wychowania dziecka, czuwania nad jego pełnym i integralnym rozwojem. Od samego poczęcia mężczyzna powinien czynnie uczestniczyć w procesie powstawania nowego człowieka. W żadnym wypadku nie zastąpi on matki, nie polega to na tym, lecz na dostarczaniu w zakresie rozwoju takich bodźców, których dziecko od matki otrzymać nie może. Wielu ojców uważa, że budowanie relacji z dzieckiem w okresie prenatalnym, bądź też zaraz po urodzeniu jest trudne, wręcz niemożliwe i odsuwa się od obowiązków pozostawiając wolną rękę w pielęgnacji matce dziecka. Ojcowie nie powinny jednak rezygnować z budowania bliskości z małym, nienarodzonym jeszcze dzieckiem. Budując taką więź umacniają przy okazji więź z kobietą. Dodatkowo, należy pamiętać, że każde dziecko już od pierwszych swoich dni jest zdolne do nawiązania relacji zarówno z matką, jak i ojcem. Każdemu ojcu, który nie potrafi się przełamać kobieta powinna pokazać drogę do bliższego poznania i spotkania z dzieckiem. Zadaniem i powinnością matki jest uczenie mężczyzny, poprzez swoje czyny i zachowanie, okazywania miłości, akceptacji dziecku. Coraz więcej uczonych jest zdania, że w pozytywny sposób (zarówno na stan matki, jak i dziecka) wpływają czułości ojca względem „brzucha” – głaskanie, mówienie, tulenie, jak i również uczestniczenie w wizytach kontrolnych czy szkole rodzenia, a także udział w samym porodzie. Po urodzeniu dziecka, kolejnym zadaniem stojącym przed matką, jest nauczenie mężczyzny wykonywania podstawowych obowiązków przy dziecku – kąpania, karmienia, przy których jest się blisko z dzieckiem. Fizyczna obecność ojca, jak i jego psychiczna akceptacja, są bardzo ważne, dostarczają dziecku zróżnicowanych bodźców i wielości interakcji. Mężczyzna, jako różny płcią od kobiety wprowadza doświadczenie różnicy osobowej, jak i płciowej.

Wpływ ojca na rozwój dziecka

Pomimo XXI wieku, nadal nieuświadomione jest przez społeczeństwo jaką kluczową rolę odgrywa ojciec w życiu i wychowaniu potomstwa. Ojciec wpływa na całościowy rozwój dziecka – na jego kształtowanie tożsamości płciowej, dojrzałości seksualnej, rozwój emocjonalny, intelektualny, postaw moralnych i społeczny, jak i samoocenę etc. Obecność mężczyzny w rodzinie, jego czynny udział w jej życiu, zwłaszcza w wychowaniu dziecka stanowi podwaliny do prawidłowego rozwoju psychicznego, jak i wychowania społecznego. Każdy ojciec powinien być świadomy, jaką rolę ma do spełnienia, jak ważne jest dojrzałe i aktywne rodzicielstwo, jak ważne dostarczenie prawidłowych wzorów, które mają swoje odzwierciedlenie w aktualnym i przyszłym funkcjonowaniu dziecka. Aktywny udział ojca w życiu rodzinnym wprowadza w proces wychowania element systematyczności, uporządkowania, jak i wytrwałości i konsekwencji. Wymienione cechy są niepomiernie istotne w nauce dzieci zasad moralnych, a co za tym idzie, również wychowania religijnego. Wizerunek ojca w oczach dziecka ma swoje przełożenie również na spostrzeganie Boga Ojca i stosunek do religii. Ważnym zadaniem jawi się również ukazywanie ciepła oraz czułości dziecku przez ojca – ma to swoje przełożenie w kształtowaniu się emocjonalnych składników.

Ojciec – wzór do naśladowania

Ojciec jest dla swojego dziecka wzorem do naśladowania – staje się człowiekiem, któremu można zaufać, z którym można się identyfikować. Zaufanie budowane jest tylko i wyłącznie przez wspólny kontakt i przebywanie z dzieckiem od najwcześniejszych jego lat życia. Ojciec jest ciągle obserwowany przez swoje pociechy, które potem przejmują jego zachowanie, postawy – dlatego też, tak ważny jest jego stosunek do żony, czy zachowanie w życiu rodzinnym. Naśladownictwo jest potrzebne dziecku, jako wzorzec, zarówno chłopcu, jak i dziewczynce. Chłopiec przebywając z ojcem uczy się męskich zachowań, identyfikuje się z płcią, natomiast dziewczynka na podstawie obserwacji ojca względem siebie i matki kształtuje swój stosunek do siebie i płci odmiennej. Kontakt osobowy ojca i dziecka jest symbolem, językiem za pomocą którego przekazywane jest całe bogactwo i delikatność więzi emocjonalnych i duchowych. Przytulenie, przygarnięcie dziecka oraz zabawy z nim powinny być częste, jednocześnie winny się charakteryzować naturalnością i spontanicznością oraz miłością. Otwartość na dziecko, wyczucie jego potrzeb, szczera rozmowa, uszanowanie jego stanów emocjonalnych, empatia to cechy, o których każdy ojciec winien pamiętać. Ojciec jest reprezentantem świata zabawy, przygody, lecz jednocześnie prawa. Jego zadaniem jest wyprowadzenie dziecka z zacisza domowego i pokazanie świata zewnętrznego. W ten sposób ojciec wyposaża swoją pociechę w odwagę, otwartość, siłę, rozbudza ciekawość i potrzebę eksploracji tego co nowe, nieznane. Ojciec ma za zadanie wprowadzić w życie swego dziecka pierwiastek stabilizacji wewnętrzno-zewnętrznej. Autorytet ojca zależny jest od jego postawy oraz w dużej mierze zaangażowania w proces wychowawczy. Ojciec staje się autorytetem dopiero wtedy, kiedy jest autentycznie i aktywnie obecny.

Miłość ojcowska

B. Mierzwiński podaje kilka zasad, o których powinien pamiętać każdy mężczyzna, który został ojcem. Należą do nich:

  1. Kochanie swojego dziecka
  2. Nieustanne weryfikowanie własnego życia, wiedząc, że najważniejszy w wychowaniu jest własny, osobisty przykład
  3. Poświęcanie czasu dziecku – zainteresowanie jego problemami
  4. Umiejętność słuchania i prowadzenie „uczciwego” dialogu
  5. Konsekwentne egzekwowanie poleceń i zakazów.
  6. Cierpliwość i zrozumienie oparte na miłości
  7. Obdarzanie dziecka miłością, ciepłem rodzinnym, serdecznością.

Miłość ojcowska różni się od miłości matczynej. Dzięki tej komplementarności dziecko posiada prawidłowe podwaliny do rozwoju. Matka zazwyczaj kocha swoje dzieci bezwarunkowo, jest związana z nim emocjonalnie, natomiast ojciec kocha inaczej. Można wymienić następujące cechy miłości ojcowskiej:

  • warunkowość – ojciec kocha dziecko dlatego, że spełnia ono jego konkretne oczekiwania
  • wymagalność – miłość rozwija się w momencie wypełniania przez dziecko zadań stawianych przez ojca, by przyswoiło ono wiele zdolności
  • krytycyzm (ocenianie) – ojciec jednoznacznie ocenia zachowanie dziecka
  • zanikanie – gdy dziecko nie spełnia oczekiwań może nastąpić stopniowe osłabianie uczuć ojcowskich

Wielu ojców kocha swoje dzieci, ale nie potrafi tego okazać, albo uważa, że jest to niewłaściwe, a dzieci sądzą po swojemu, na tyle, na ile potrafią zrozumieć. Miłość ojcowska powinna być okazywana dziecku językiem i gestami, które ono rozumie. Dla dziecka ważne są słowa miłości wypowiedziane przez ojca, ale nade wszystko istotną moc mają czyny i zachowanie – dlatego też, miłość należy okazywać w konkretny sposób np. w czasie zabawy, wspólnych wycieczek czy też chwil spędzonych w gronie najbliższych. Na nic się zdadzą prezenty czy wspaniałe wyprawy raz w roku, jeśli nie będzie regularnego i częstego spędzania choćby niedługiego czasu z dzieckiem.

Odpowiedzialność za rozwój i wychowanie dziecka

Fundamentalną potrzebą każdego dziecka, co podkreśla Konwencja o Prawach Dziecka, jest wszechstronny rozwój i wychowanie w rodzinie: “Dziecko dla pełnego i harmonijnego rozwoju swojej osobowości powinno wychowywać się w środowisku rodzinnym, w atmosferze szczęścia, miłości i zrozumienia”. Dokument ten mówi, iż oboje rodziców, a więc zarówno matka, jak i ojciec, ponoszą pełną odpowiedzialność za wychowanie i rozwój dziecka. Co więcej, podobne zdanie formułuje J. Witczak : “obecność ojca w procesie wychowania jest nie tylko ważna i konieczna, ale niemożliwa do zastąpienia. Ojciec, bowiem dostarcza dziecku tych bodźców i wzorów […], których matka nie może zupełnie lub w tak szerokim zakresie mu ofiarować”. Współcześnie opierając się na nowych badaniach i danych nauk zajmujących się rozwojem dziecka, wyznaje się zasadę komplementarności ról, w której to matka i ojciec, kobieta i mężczyzna uzupełniają się wzajemnie.
Ojciec jest niezwykle ważną, lecz często spychaną na boczny plan osobą, która odgrywa kluczową rolę w integralnym rozwoju młodego człowieka – posiada bowiem olbrzymią moc oddziaływania i kształtowania. Niezmiernie ważne jest więc, aby każdy ojciec miał świadomość, że w dużej mierze od niego zależeć będzie w jaki sposób jego dziecko zostanie ukształtowane, z jakim potencjałem i zasobem pójdzie w świat.

Literatura o ojcostwie

Niestety, dorobek literatury odnoszącej się do relacji ojciec-dziecko, pomimo ciągłego powiększania się, nadal jest znikomy – wciąż istnieje błędny w naszym kraju model tzw. matkocentryzmu, w którym to matka uważana jest za główną osobę pełniącą funkcje wychowawcze. Poniżej przedstawiono kilka propozycji literatury opisującej temat wpływu ojcostwa na rozwój i wychowanie dzieci:

  1. Pospiszyl K., Ojciec a wychowanie dziecka, Warszawa 2007.
  2. Pospiszyl K., O miłości ojcowskiej, Warszawa 1986.
  3. Pulikowski J., Warto być ojcem – najważniejsza kariera mężczyzny, Poznań 1999.
  4. Opozda D., Wychowawcza funkcja rodziców w rozwoju tożsamości młodzieży, Przegląd Pedagogiczny nr 1, 2007.
  5. Domagała-Zysk E., Autonomia czy odłączenie? Rola osoby znaczącej w życiu młodzieży z trudnościami w nauce, Lublin 2004.
  6. Mikos A., Ślady ojca, Charaktery nr 12, 2012.
  7. Risé,C., Ojciec. Niezgoda na nieobecność. Kielce 2006.
  8. Witczak J., Ojcostwo bez tajemnic, Warszawa 1987.
  9. Augustyn J., Ojcostwo, Kraków 2003.
  10. Bania A., Wizerunek współczesnego ojca., w: Stępkowska K (red.), Instytucja rodziny wczoraj i dziś. Perspektywa interdyscyplinarna., Lublin 2012.
  11. Sosnowski T., Ojciec we współczesnej rodzinie., Warszawa 2011.

ZOSTAW KOMENTARZ

Wpisz swój komentarz!
Proszę podać swoje imię